CSJ|Anatomia konia|Budowa czaszki konia

Budowa czaszki konia

Czaszka stanowi naturalną osłonę mózgu i narządów zmysłów wzroku, węchu, smaku, słuchu i równowagi. W jej budowie wyróżnić możemy:

mózgoczaszkę, chroniącą mózgowie

i twarzoczaszkę, otaczającą początkowe odcinki dróg oddechowych i pokarmowych.

  Część mózgową tworzą połączone szwami, w większości płaskie kości. Jest ona w stosunku do części twarzowej dość mała bo dwukrotnie krótsza, a ich umowną granicę stanowią położone po bokach oczodoły.
  Część twarzowa jest wyraźnie wydłużona i obejmuje kość szczęki górnej, równolegle położone jamy nosowe i kość nosową oraz ruchomo przyłączoną dolną część czaszki, czyli żuchwę i kość gnykową.
  W strukturze górnej części czaszki wróżnić możemy:

sklepienie czaszki- obejmujące kość nosową, kość czołową oraz kość ciemieniową. Przykrywają one jamy nosową i mózgową, stanowiąc górną osłonę małżowin nosowych, oczu i mózgowia.
Na szczególną uwagę zasługuje tu kość nosowa. Jak możesz zauważyć na schemacie, jest ona wyjątkowo wąska i długa. Dlatego też jej ucisk wywołuje u konia ból, o czym pamiętać powinniśmy przy każdym kiełznaniu i dopinaniu nachrapnika.

ściany boczne- tworzone przez szczękę górną obejmującą długi rząd 6 zębów trzonowych

kość skroniową

i kość potyliczną
Podstawę górnej części czaszki stanowią:

kość siekaczowa z trzema siekaczami szczęki górnej,

krawędź szczęki górnej

i kość podniebienna.
Są one podstawą dla jam nosowych i jednocześnie sklepieniem jamy ustnej.

Uzębienie konia

Stałe uzębienie konia liczy sobie od 36 do 44 zębów. Zróżnicowanie to wynika z faktu, iż kły i wilcze zęby nie wykształcają się u każdego osobnika. Mimo że kły, zarówno u klaczy jak i ogierów, posiadają zazwyczaj zawiązki, to z reguły wybijają się jedynie u samców. Zębem wilczym określamy natomiast pierwszy z czterech zębów przedtrzonowych, mający słabo wykształconą formę, w żuchwie wybijający się wyjątkowo rzadko, a w szczęce ukazujący się jedynie jako pieniek zęba. Uzębienie mleczne składa się z 24-28 zębów, zależnie czy wyrżnęły się kły.

Zęby sieczne pojawiają się już jako mleczaki i przyjać można zasadę, iż:

pierwsze z nich, tzw. cęgi, wybijają się 6 dni po urodzeniu,

koleje, tzw. średniaki 6 tygodni po urodzeniu,

a okrajki po 6 miesiacach.
Ich wymiana na uzębienie stałe następuje odpowiednio:

po 30 miesiącach w przypadku cęg,

po 42 miesiącach w przypadku średniaków

i po 54 w przypadku okrajków.
Wyrzynające się wtedy zęby potrzebują około 6 miesięcy, by dosięgnąć łuku drugiej szczęki i zamknąć powierzchnię żucia. Łatwo jest wiec określić wiek młodego konia, opierając się o zasadę, iż:

całkowicie wyrośnięte cęgi występują u 3-latka,

całkowicie wyrośnięte średniaki u 4-latka,

a całkowicie wyrośnięte okrajki posiada dopiero 5-latek.

Kły posiadają zawiązki już w uzębieniu mlecznym, lecz ze względu na swą długość jedynie jednego centymetra zazwyczaj nie przebijają błony śluzowej. Kły stałe wybijają się zwykle między 4 i 6 rokiem życia i w szczęce położone są około 1-2cm, a w żuchwie 2-4cm za okrajkami. Ze względu na to zróżnicowane rozstawienie kły dolne i górne nie stykają sie i tym samym nie ulegają ścieraniu.

Ząb wilczy, jako pierwszy z przedtrzonowych, nie posiada zawiązków zęba mlecznego. Jeżeli już wybija się w uzębieniu stałym to raczej w szczece, w żuchwie bardzo rzadko. Ma on dość słabo wykształconą formę i zazwyczaj nie posiada korzenia, lecz utrzymywany jest jedynie przez dziąsło. Problemy powodować mogą tzw. ślepe zęby wilcze, które nie zdołały przebić błony śluzowej i przez ucisk od wewnątrz wywołują podrażnienie i ból. Natomiast te wyrżnięte, ale posiadające zbyt ostre krawędzie mogą kaleczyć język i dziąsło. Pozostałe przedtrzonowce występują w uzębieniu mlecznym już od urodzenia bądź wykształcają się w ciągu pierwszych 7 dni życia, a swą wielkością odpowiadają zębom stałym. Wymaiana 1. przedtrzonowca następuje po 30 miesiącach, 2. po 36 miesiącach, a 3. po 48 miesiącach. Tak jak w przypadku siekaczy, przedtrzonowce zostają wypchnięte przez wyrzynające się zęby stałe. Czasami zdarza się jednak, iż resztki mleczaka osadzają się niczym kapturek na wyrastającym zębie. Zazwyczaj ulega on jednak resorpcji przez tzw. osteoklasty, czyli komórki kościogubne, które niszczą korzeń a następnie rozpuszczają i wchłaniają tkankę kostną całego mleczaka.

Zęby trzonowe nie posiadają mlecznych zawiązków i zostają od razu wykształcone jako zęby stałe. 1. z nich wybijają się w 12. miesiącu życia, 2. w 24, a 3. w 42, przez co 4-latek posiada już kompletne uzębienie 24 trzonowców.

Składniki budulcowe zęba

Szkliwo jest najtwardszą tkanką całego organizmu. W około 95% zbudowana jest z materii nieorganicznej, tworzonej głównie przez wapno, fosfor, magnez i sód, jak także białka i tłuszcze. Pod względem chemicznym w budowie szkliwa dominuje hydroksyapatyt, czyli sól kompleksowa wapniowo-fosforowa, stanowiąca mineralne rusztowanie tkanki łącznej, odpowiedzialnej za mechaniczną wytrzymałość kości. Ze względu na fakt, iż w budowie szkliwa jedynie 5% stanowi woda, to w połączeniu ze strukturą krystaliczną uzyskana zostaje największa twardość, ale i kruchość. Stosując skale Rockwella możemy potwierdzić, iż twardość hydroksyapatytu jest większa niż twardość wielu metali. Szkliwo znakomicie spełnia więc funkcję mechanicznej ochrony, a i jest bardzo odporne na wpływy chemiczne. Gdy jednak poziom pH osiągnie poziom niższy niż 5,5 (co zazwyczaj wywołane jest przez kwasy bakteryjne) dochodzi do jego demineralizacji. Szkilwo nie możę być odbudowane i nie jest też unerwione, przez co określa się je czasem substancją martwą. Szkliwo jest bezbarwne, a żółto-białe zabarwienie zębów pochodzi od zębiny.

Zębina jest tkanką leżącą pod szkliwem i stanowi największą część tworzącą ząb. Budowana jest w około 70% z elementów nieorganicznych w postaci kryształów dwuhydroksyapatytu (głównie fosfor i węgiel), w około 20% ze składników organicznych (kolagen, białka, tłuszcze) i w 10% z wody. Tak jak i szkliwo, zębina jest produktem biomineralizacji, podlega ona jednak procesowi nieustannej odbudowy. Dzięki większej zawartości wody nie już aż tak krucha, a ze względu na unerwienie charakteryzuje się większą wrażliwością.
Wyróżniamy:

zębinę pierwotną, występującą podczas rozwoju zęba,

zębinę wtórną, występującą z zębach stałych po ich wyrznięciu,

zębinę sklerotyczna, pojawiająca się jako reakcja obronna na uszkodzenie zęba.

Cement zęba jest najbardziej miekką częścią zęba. W 65% budowany jest przez minerały, w 23% przez składniki mineralne i w 12% z wody. Może być regenerowany i wtedy określany jest mianem cementu wtórnego. Wraz w włóknami kolagenowymi elastycznie umocowuje ząb w zębodole. Cement zęba widoczny jest na powierzchni zęba jako brązowe odbarwienie, powstałe w wyniku pobrania z pożywienia pigmentów, które osadzają się tu dość łatwo ze względu na słabszą mineralizację.

Budowa zęba

  Zębodół jest zagłębieniem w kości szczęki/żuchwy, w której znajdują się korzenie zęba. Od wewnątrz pokryta jest ozębną bogatą w naczynia krwionośne i limfatyczne. Łączy ona cement korzeniowy i kość wyrostka zębodołowego, utrzymuje ząb, amortyzuje działanie sił mechanicznych w trakcie żucia i odzywia ząb.
  Korzeń zęba stanowi zakotwiczenie zęba w zębodole. Budowany jest z cementu zęba i zębiny, ma więc bardziej miekką strukturę niż korona, a w wyniku tego u starszych koni mocowanie korzenia może się dość szybko obluzowywać.
  Kanał korzenia przebiega od otworu na końcu korzenia aż do komory zęba. Każdy ząb posiada przynajmniej jedną komorę a trzonowce nawet trzy. Komory wypełnia miazga, czyli bogato unerwiona i unaczyniona tkanka łączna. Korzenie zębów trzonowych są po około 24 miesiącach już całkowicie ukształtowane, ich miazga natomiast dopiero między 5 i 6 rokiem życia. Ponieważ zęby ulegają ciągłemu ścieraniu i przesuwaniu dla wyrównania powierzchni żującej, to i komory miazgowe popychane są wciąż w kierunku jamy ustnej. Dla uniknięcia otwierania komory i tym samym wnikania w ząb patogenów, zostaje ona powleczona zębiną. To właśnie osłonieta komora ukazuje się na górnej powierzni zęba jako tzw. rejestr. To zagłębienie widoczne na powierzchni siekaczy jest w szczęce głębokie na 12mm, a w żuchwie na 6mm i z czasem coraz bardziej się spłyca nawet o 3mm rocznie. Na siekaczach stałych rejestr pojawia się od około 6. roku życia. Po calkowitym starciu rejestru pozostaje po nim przez okolo 6 lat ślad zwany perełką, uwypuklony ponad plaszczyzne tarcia i z wiekiem nabiera kształtu okragłego i przesuwa sie ku wewnetrznej krawędzi. Po około roku od starcia rejestru miedzy perełką a (zewnetrzną) krawędzią pojawia się ciemno zabarwiona plamka czyli gwiazda zębowa, powstająca w wyniku wypełniania się komory zęba nowym rodzajem zębiny. Po zaniku perełki utrzymuje się tylko gwiazda zębowa, która - w miarę upływu czasu jest coraz grubsza i węższa, aż staje sie okrągła i polożona bliżej środka i jezykowej krawędzi zęba. Wplyw na szybkosc ścierania zebów ma m.in. łykawość, wady zgryzu, zbyt miekkie szkliwo, ogryzanie twardych przedmiotów oraz rodzaj spożywanej karmy. Do około 8. roku otwór kanału korzenia jest otwarty pozwalając na odżywianie zęba i ciągłą produkcję zębiny. Po 8 roku życia wytwarzanie nowej tkanki ustaje, a ścierany ząb jest jedynie przesuwany ku powierzchni żującej.
  Korona zęba położona jest powyżej korzenia i budowana jest cementu, szkliwa i zębiny. Część wystająca powyżej dziąsła określana jest jako korona widoczna, a ta poniżej krawędzi dziąsła, sięgająca aż do korzenia, jako korona zapasowa.

Fazy rozwoju uzębienia

1. Od około 100. dnia rozwoju płodu rozpoczyna się kształtowanie kościotwórczych cyst i zawiązków zębów.
2. Poniżej lini dziąsła wyrażnie rozpoznawalne są już zawiązki zębów. Rozpoczyna się tworzenie zębiny, a następnie szkliwa. Krótko przed wyrżnięciem wykształca się korzeń.
3. Przez ciągłe wydłużanie się korzenia wzrasta ucisk na błonę śluzową, która stopniowo zanika i zostaje przebita przez ząb. Od teraz błona śluzowa otaczająca wyrżnięty ząb nazywana jest dziąsłem.
4. Po wyrżnięciu zęby rosną aż do momentu zamknięcia powierzchni żucia, czyli połączenia z zębami drugiej szczęki.
5. Ciągły wzrost dla utrzymania styku powierzchni żującej mimo ciągłego ścierania.
6. Do około 8 roku życia ustawicznie tworzona jest nowa istota zęba w formie korony zapasowej. Potem ząb jest już jedynie wypychany przez korzeń. w wyniku żucia pokarmu rejestry ulegają zacieraniu.

Określanie wieku konia

Przy znajomości wyżej opisanej struktury, specyficznej budowy, właściwości i faz rozwoju uzębienia możemy dokładnie określić wiek konia. Ze względu na szeroki zestaw elementów, na które należy zwrócić uwagę i wprawę koniczną dla uniknięcia wszelkich błędów zapraszam na obszerny kurs mailowy "Szacowanie wieku konia" ( w przygotowaniu).